Provocatief adviseren, Organisaties
mooier maken.
Bespreking
van ´Provocatief adviseren´ (Mathieu
Weggeman, 2003)
Mission
Impossible
Er is
volgens Weggeman's boek 'niets nieuws'
maar het nieuwe van dit boek is toch
zeker de serieuze poging om een
luchtbrug te slaan tussen twee
luchtkastelen (adviseur en wetenschapper)
over de luchtige hoofden van managers
heen. En dat zijn bij elkaar wel de
ultieme ingrediënten voor een 'mission
impossible'.
Zeker
voor de 'zeg me maar even hoe het dan
moet'-lezer biedt dit boek vlees noch
vis; dit is géén kookboek. En wie zich
soms afvraagt "Waar is Weggeman zèlf?"
realiseert zich nog onvoldoende dat het
hele boek voortdurend om de verwondering
gaat, en niet op de eerste plaats om
antwoorden, althans niet die van
Weggeman.
Zoals
Sigmund Freud al zei: "What a
distressing contrast there is between
the radiant intelligence of the child
and the feeble mentality of the average
adult." Weggeman durft het aan om het
kleine jongetje te zijn dat roept: 'De
keizer draagt geen kleren', zonder
daarbij afstand te nemen van zijn eigen
verworvenheden en posities. Hij springt
in dit boek als een echte
hofnar van
de ene naar de andere plek, en daarmee
demonstreert hij de houding die hij bij
de 'vastgeroeste' lezers hoopt te
bereiken.
De
opdracht waarvoor Weggeman zichzelf met
dit boek heeft gesteld mag dan een
'mission impossible' lijken; zijn poging
om deze missie tot een goed einde te
brengen is indrukwekkend.
'Provocatief adviseren (Organisaties
mooier maken)' van Weggeman is van
2003. Prof. dr. ir. M.C.D.P.
Weggeman is hoogleraar
Organisatiekunde, in het bijzonder
Innovatie Management aan de
Faculteit Technologie Management van
de Technische Universiteit Eindhoven.
Daarnaast voert hij een eigen
adviespraktijk als raadgevend
ingenieur en is hij Chef Innovatie
bij de Baak Managementcentrum VNO-
NCW.
P.S.
Een
specifiek op de doelgroep managers
gerichte recensie door Paul Jansen
staat op
managementsite.net.
Morrelen
aan de fundering
Het zal
zeker zo zijn dat uw eigen 'weten' de
fundering is voor uw functioneren als
adviseur, wetenschapper of manager. De
vraag is alleen of dat 'weten' (nog) wel
klopt en hoe lang geleden u dat
fundament nog ernstig heeft onderzocht
op juistheid, effectiviteit en
efficiency. Op een bijzondere manier
probeert Weggeman stevig aan die
fundering 'weten' te morrelen. Hierdoor
is zijn boek bijna tot een zeer
praktische meditatieoefening geworden.
Overigens zonder enige zweem van
zweverigheid; ik zei al: praktisch. Maar
ik verdenk Weggeman er wel ernstig van
er zo maar op te hopen dat u na dit boek
als verholen 'meditatie oefening' toch
wat van de stille geest (als een helder
bosmeer) zult hebben ervaren. Dan zou u
als professional al iets bijzonders met
dit boek kunnen dat zeker zal bijdragen
tot het mooier maken van organisaties.
Geen
Krenten en Geen Pap
Als dit
boek een roman geweest zou zijn, dan zou
iedereen meteen begrijpen hoe
autobiografisch de schrijver verhaalt
over de spagaat van de hoofdpersoon.
Deze leeft immers in twee werelden (wetenschap
en advies) en heeft met beiden een haat/liefde
verhouding. Terwijl de loyaliteit en de
druk op conformeren voortdurend in
spanning wedijveren met de rebelse
natuur van de hoofdpersoon is de haast
gespleten persoonlijkheid voortdurend op
zoek is naar de heelheid en de
vereniging van het schijnbaar
onverenigbare. Zo treffend vorm gegeven
in de tweespraken-met- zichzelf.
Maar dit is
geen roman. Toch? Misschien is het wel
meer! Weggeman wil echt uitdagen, écht
provoceren! Hij brengt daarvoor een
aantal mechanismen in stelling. Weggeman
weet zijn publiek te verleiden met heel
tastbare en lekkere 'snoepjes' door het
opvoeren van bijvoorbeeld legio rijtjes,
tabellen, figuren, boxen en 2-bij-2
matrices. Hoofddoel is dit keer echter
het aanleveren van de modern handzaam
gemaakte 'niets nieuws onder de zon'
projecties van werkelijkheden om deze
vervolgens in de praktische waarde ervan
te kunnen testen op een aantal
provocatieve stellingen. Haast zoals de
kunstenaar Magritte een pijp schilderde
en daar, heel correct, "Ceci n'est pas
une pipe" onder schreef...
Als het
geen roman is, en ook niet een
recht-toe-recht-aan praktisch doe-boek,
dan is het toch zeker wel een prachtig
reisverslag. 'Traveling broadens the
mind' en Weggeman neemt elke lezer
noodzakelijkerwijs mee op reis naar
onbekende bestemmingen. Hij beschrijft
de dingen zonder daar een persoonlijk
oordeel over te vellen of een goed- of
fout- stempel op te zetten, haast alsof
hij hardop denkt, en in de
tweegesprekjes doet hij dat ook
letterlijk. De stellingen staan soms
recht tegenover elkaar maar zijn op een
dusdanige wijze van commentaar voorzien
dat er op zijn minst voor beide extremen
iets te zeggen valt...
Dit boek is
wat mij betreft in ieder geval geen 'alles-over-
organiseren-en-adviseren- papje' waarvan
het de bedoeling is dat u er uw eigen 'krentjes'
uitpikt. In dezelfde analogie is dit
boek een praktisch én intellectueel én
spiritueel banket. Maar het staat u
natuurlijk geheel vrij er een heerlijk 'lopend
buffet' aan te beleven.
Geslaagde interventie?
Het grote
voordeel van een boek met bonte inhoud
is dat het aan een breed publiek dingen
te bieden heeft. En wie uit dit boek dus
toch 'krentjes' wil sprokkelen kan dat
ook, maar zal noodgedwongen door dit
boek heen moeten En dat levert wellicht
juist de beoogde lichte 'besmetting' op
met de hogere waarde van dit boek.
Eigenlijk gaat het namelijk niet eens
zozeer om wat er in dit boek staat als
wel om wat het lezen van dit boek met u
doet... Volgens mij althans.
Het boek
heeft zeker een hoog informerend gehalte.
Zoals het is kan ik me geen geslaagder
manier herinneren om in boekvorm het
neerleggen van aannames en tegelijk het
losmaken van aannames te combineren.
Impliciet is de persoon Weggeman en zijn
'standpunt' overal aanwezig terwijl hij
op bijzonder kunstige wijze de
concreetheid daarvan voortdurend tot 'een
kleine schaduw' weet te beperken.
Het is geen
geheim dat ik een fan ben van Mathieu.
In dit boek komt meer dan ooit de basis
voor mijn bewondering magistraal uit de
verf: zijn ultieme trouw aan de
verwondering en de kracht van 'achteruit
denken' en zichzelf daarin niet ontziend.
Haast het omgekeerde van wat
tegenwoordig als 'correct' in onze
zelfbeschouwingen en organisaties is
ingeslopen; 'vooruit denken' en 'oplossingsgericht
werken' en 'doelgerichtheid' dat dan al
te vaak geheel uit het noodzakelijke
verband van de diagnosticerende (zelf)bevragingen
wordt opgepakt. Weggeman slaat met
plezier de oogkleppen van de lezer aan
gruzelementen. Én hij biedt de
spirituele boodschap van de 'mens als
projector' tegenover, of beter nog:
naast het alom erkende platte
observerende en beschouwende 'camera'-
mensdier. En doordat hij zelf geen
absolute stellingen inneemt biedt hij,
alsnog, iedereen een uitweg.
Conclusie
Dit boek is
voor de 'gevestigde' adviseur een mooie
toetssteen en voor de jonge/aankomende
talenten een absolute 'must'. Voor de 'wetenschappers'
is het een absolute uitdaging, in
meerdere opzichten. Misschien zal dit
boek echter wel het meest waardevol zijn
voor managers en daardoor ook afstralen
op adviseurs en op de manier waarop er
tegen organiseren wordt aangekeken.
De mensen
die de meeste waarde uit dit boek kunnen
halen (de vastgeroeste wetenschappers,
adviseurs en managers) zijn misschien
wel juist de mensen die niet de 'natuurlijke
neiging' hebben dit boek te gaan lezen.
En als ze er per ongeluk toch aan zijn
begonnen, moeite zullen hebben het ook
helemaal uit te lezen. Ik zou zeggen:
lees dit boek absoluut, al was het maar
om van uzelf te kunnen zeggen dat u niet
in de categorie 'vastgeroeste mensen'
valt.
Paul
Jansen
