Paul Over | Recensies | Wie is U? - Dommering / Jacobs / Spaink / Van Weelden

Uitgegeven door: Nijgh & Van Ditmar // XS4ALL Internet, ISBN 9789038890951

Vijf bijdragen van vier auteurs over ‘identiteit, privacy, politiek’. Hoe ik naar elke publicatie over identiteit, privacy e.d. kijk is simpel: voegt het iets toe? En zo ja, waaraan dan?

De bijdrage ‘Het huis uit, de wereld in’ (een kleine telefoongeschiedenis) van Karin Spaink geeft een zeer goed leesbaar en begrijpelijk inzicht in de invloed van technologie op de manier waarop wij mensen ‘sociaal’ met elkaar omgaan. Wat Ben van Lier in zijn proefschrift ‘Luhmann ontmoet "the Matrix" in 2009 hybridisering noemt. Spaink gebruikt de geschiedenis van de telefoon, vanaf het oude zwarte bakelieten wandtoestel tot aan onze huidige smartphones, om aan te tonen dat de invloed van technologie op ons gedrag verder gaat dan de meeste mensen denken of zich realiseren. En dat laatste is zeker de toegevoegde waarde die ik in haar uitstekende bijdrage zie, en zeer waardeer: een sociologische visie.

‘De goede ruil?’ van Dirk van Weelden geeft een treffend en herkenbaar beeld van een rationaliserende burger die, steeds overvallen en achter de feiten aanlopend, een serieuze poging doet technologie-gedreven gebeurtenissen te begrijpen en te verklaren. Het ‘achterhoedegevecht’ zo u wilt. Versterkt nog door de vaststelling dat ‘er van alles en nog wat gebeurt’ en dat de burger daar, zowel ten aanzien van bedrijven als van overheden, zo zijn vraagtekens bij zet. Als door zichzelf geïnspireerd trekt Dirk vervolgens vastgestelde lijnen naar de toekomst dóór en schrikt daar van. Toch volgt geen pleidooi voor het instellen van de doodstraf op misbruik van informatie, maar klampt hij zich, zoals een goed burger betaamt, vast aan de ontkennende hoop ‘dat het nog goed kan komen’. En tenslotte berust hij in de vaststelling dat ‘er politiek zo weinig ondernomen lijkt te kunnen worden’ tegen ‘wat er zoal gebeurt’. Ik noem ‘wat er zoal gebeurt’ wel degelijk misbruik. De toegevoegde waarde van Dirk’s bijdrage is in ieder geval die van de opgehouden spiegel voor ‘de burger’.

‘Ik surf, dus ik ben (er geweest)’ van Egbert Dommering beschrijft vanuit de (in meerdere opzichten) positie van een buitenstaander de ontwikkeling van ‘het digitale woud’ waarin ‘de’ (massa)mens leert rond te dwalen. Een wetenschappelijke, en daardoor afstandelijke en ook wat belerende, analyse die in conceptmatigheid blijft hangen, ondanks veelvuldig gebruik van ‘we’ als woord om de lezer uit te nodigen met de schrijver mee te denkreizen. Aan het einde van zijn bijdrage duidt Dommering toch wel zeker op de kern van de zaak: zelfbeschikkingsrecht, inclusief sporen- en profielenwisrecht, maar hij geeft niet aan hoe de bestaande (wettelijke) kaders van ‘privacyrecht’ dan anders moeten komen te liggen. De simpele maar principiële consequentie dat aan zelfbeschikkingsrecht eigendom ten grondslag ligt (zie dotindividual) ontbreekt. De analyse en de beperktheid van de oplossing tot een ‘richting’ blijven daardoor profetisch hangen in een doembeeld van de mens in de 21^ste eeuw …

In ‘Van controlestaat naar controle-controlestaat’ laat Bart Jacobs impliciet weten dat we volgens hem niets meer aan de oorzaken kunnen veranderen, maar wellicht wel nog wat aan de gevolgen kunnen doen. Zeker biedt Jacobs een goed overzicht van de ‘status quo’ in de wereld van het Web (2.0), en dus van velen van ons. Juist die uitstekende weergave van ‘wat er zoals gebeurt’ loodst ons in de val van zijn conclusie dat ‘we’ die, nu eenmaal bestaande, controlestaat dan maar moeten gaan… controleren: de controle-controlestaat. In mijn beleving zoiets als ‘zakkenrollers zijn er nu eenmaal, laten we ervoor zorgen dat ze de gestolen inhoud van mijn portemonnee wel aan de juiste dingen besteden’. Beetje flauw vergelijk van mij misschien, maar berusting in de onontkoombaarheid van de privacy schendende maatschappij leidt onvermijdelijk tot een beperking tot de hygiënische oplossingen die o.a. Jacobs hier te bieden heeft. Aan een dergelijke berustende realiteitszin ben ik persoonlijk nog lang niet toe.

Tenslotte weet Karin Spaink in ‘Dweilen met de kraan open’ de lat toch weer wat hoger te leggen door, los van aannames over de onontkoombaarheid, wenselijkheid en mogelijkheden van wijdverspreide dataverzameldriften, de principiële verantwoordelijkheid voor dataveiligheid en openheid aan de orde te stellen. Ze geeft handvatten om het probleem van (onbedoelde) ‘privacy-schending’ niet alleen nog het probleem van de slachtoffers daarvan te laten zijn, maar ook en vooral een groot probleem voor de verantwoordelijke beheerders van data te maken. Een sympathieke oplossing waarmee ik zelf, maar ook de ‘berusters’ in Big Brother, gelijkelijk iets kunnen.

Samenvattend is “Wie is U?” leerzaam en lezenswaard. Het steekt de thermometer is de huidige staat van de zich ontwikkelende ‘informatiemaatschappij’ en biedt inzicht in de verschillende gedachten daarover, en over de richting(en) waarop de schrijvers de lijn van die ontwikkelingen door zouden willen trekken. Naar mijn idee nemen enkele schrijvers de huidige stand van zaken te makkelijk als uitgangspunt waardoor een ‘lineair’ verhaal onontkoombaar is, maar ook dat geeft iets van de ‘stand van zaken’ weer. Er staan gelukkig ook minder conformistische bijdragen in. Op de achterkant van het boekje staat ook de vraag ‘Van wie zijn onze persoonsgegevens eigenlijk?’ Een concreet antwoord daarop (zoals dotindividual dat wel heeft) zult u in dit boekje helaas niet vinden.

NB: Paul Jansen is (ook) voorzitter van het Center for Information Equity (dotindividual). Als zodanig heeft hij in 2007 de schrijvers van dit boekje toegesproken in een XS4ALL-setting die ter inspiratie voor die schrijvers was bedoeld.